Tarihte ilk kez 3 lider buluştu: Ortak barış bildirisi
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump, Shenzhen’de gerçekleştirdikleri ve yaklaşık 1 saat 20 dakika süren tarihteki ilk üçlü zirvenin ardından ortak bir barış bildirisi üzerinde anlaşmaya vardı. Ancak bildiride, üç ülkenin de doğrudan taraf olduğu Ukrayna ve İran savaşlarına değinilmedi.
Metinde Birleşmiş Milletler’in reformu, petrol ürünlerinin üretim ve tedarikinin artırılması ve diplomatik dokunulmazlığın korunması gibi öncelikler sıralandı. Üç lider ayrıca “nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ifadesini yineledi.
Zirvenin başlangıcında Trump, “Gerçekten tarih yazıyoruz. Hiçbir barış, diyalog fırsatlarını geri çevirerek sağlanmadı” dedi. Putin ise toplantının ardından yaptığı açıklamada liderlerin “serbest bir görüşme” gerçekleştirdiğini ve aralarında “karşılıklı anlayış” oluştuğunu söyledi. Putin, zirvenin yalnızca fotoğraf vermekten ibaret olduğu yönündeki değerlendirmelere karşı çıkarak, “Bu ciddi bir ortak çalışma” ifadesini kullandı. Ortak bildiride liderlerin “stratejik istikrarı ve uluslararası güvenliği koruma” taahhüdünde bulunduğu belirtildi.
Bildiride ilk sırada BM reformu yer aldı. Üç ülke, örgütün “küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için reformunun teşvik edilmesi” konusunda anlaştı. Metinde ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların “yetki alanlarını kötüye kullanmaması gerektiği” vurgulandı. Nükleer silahlar konusunda ise Şi Cinping, “Nükleer silahların tamamen yasaklanması ve zaman içinde bütünüyle ortadan kaldırılması, böylece dünyanın bu silahlardan arındırılması” çağrısında bulundu. Ancak zirveden nükleer silahsızlanmaya yönelik somut bir yol haritası çıkmadı.
Ortak bildiride üç ülkenin “bütün ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı” planladığı da kaydedildi. Uzmanlar, bu maddenin özellikle Rusya’ya yönelik ABD yaptırımları açısından önem taşıdığına dikkat çekti.
Trump ve Şi, üçlü zirvenin ardından bu yıl üçüncü kez ikili görüşme gerçekleştirdi. Çin devlet medyasına göre Şi, ABD-Çin ilişkilerini “genel olarak istikrarlı ve olumlu” olarak nitelendirdi, ancak Tayvan konusunda Washington’ı uyararak, “ABD, ikili ilişkilerde büyük gerilemeler yaşanmaması için doğru olanı yapmayı sürdürmeli” dedi. Yapay zekâ konusunda ise iki ülkenin güvenlik risklerine karşı iletişim ve koordinasyonu artırması, teknolojinin her zaman insan denetiminde kalmasını sağlaması gerektiğini belirtti.
Zirvenin somut sonuçlarının sınırlı kaldığını değerlendiren uzmanlar, toplantının asıl öneminin diplomatik ve sembolik boyutunda olduğunu ifade etti. Cambridge Üniversitesi’nden William Hurst, “Bu bir Yalta anı değildi, ancak Rusya’nın ve Putin’in uluslararası sistemdeki önemini ve gücünü kamuoyu önünde açıkça gösterdi” değerlendirmesini yaptı.
Brookings Enstitüsü uzmanı Patricia Kim ise üç ülkenin nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusundaki taahhütlerini uygulamaya geçirip geçirmeyeceğinin belirleyici olacağını söyledi. Kim, Pekin’in Ukrayna’da gerçek bir barış anlaşmasına aracılık etmek veya İran savaşını çözmek gibi diplomatik riskleri üstlenmek istemediğini belirterek, Çin’in bu çatışmalara dahil olmaktansa zirveye ev sahipliği yapan taraf olarak kalmayı tercih ettiğini vurguladı.
19.11.2026

Реклама