Üçlü zirveden ne bekleniyor? "Yeni Yalta olmayacak"
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım'da Çin'in Şıncın kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında ilk kez üçlü formatta bir araya gelecek. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından 1945'te düzenlenen ve savaş sonrası dünya düzeninin şekillendirilmesinde belirleyici olan Yalta Konferansı ile karşılaştırılan görüşme, şimdiden uluslararası siyasetin önemli gündem maddelerinden biri haline geldi.
Ancak Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ve toplantıya ilişkin değerlendirmelerde bulunan uzmanlar, üç liderin dünyanın geleceğini kendi aralarında belirleyeceği yeni bir Yalta beklentisinin gerçekçi olmadığı görüşünde.
Zirvenin hazırlıkları 2025 yılında Trump'ın Rusya ve Çin ile nükleer silahların azaltılmasını görüşme önerisiyle gündeme gelmiş, 2026'da ise Moskova, Washington ve Pekin arasındaki diplomatik temaslarla somutlaşmıştı. Özellikle nükleer silahların kontrolü, stratejik istikrar, uluslararası güvenlik ve ticaretin toplantının öne çıkan başlıkları olması bekleniyor.
Zirvenin önündeki en önemli konulardan biri nükleer silahların kontrolü olacak. ABD ile Rusya'nın sahip olduğu nükleer başlıklar dünya toplamının yüzde 90'ından fazlasını oluştururken, iki ülke arasındaki son büyük silah kontrol anlaşması Yeni START'ın 5 Şubat 2026'da sona ermesi, yeni bir hukuki çerçevenin oluşturulmasını gündeme getirdi.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü değil, Atom Bilimcileri Bülteni'nin 2026 yılı tahminlerine göre Rusya'nın yaklaşık 4 bin 400, ABD'nin 3 bin 700, Çin'in ise 620 nükleer başlığı bulunuyor. Ancak Pekin, nükleer kapasitesinin iki büyük gücün gerisinde olduğunu savunarak üçlü silahsızlanma müzakerelerine katılmaya sıcak bakmıyor.
Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi Başkanı İvan Timofeyev, Rusya ve ABD'nin silah kontrolü konusunda önemli bir deneyime sahip olduğunu, ancak Çin'in bu tür mekanizmalara katılmaya istekli görünmediğini belirtiyor. Valday Uluslararası Tartışma Kulübü uzmanı Andrey Kortunov ise üç ülkenin nükleer savaşta kazanan olmayacağı yönündeki ortak tutumlarını yeniden teyit eden bir açıklama hazırlayabileceğini, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve nükleer sistemlerde yapay zekâ kullanımının da görüşülebileceğini düşünüyor. Nitekim South China Morning Post'un haberine göre taraflar, üzerinde uzlaşılması daha kolay olduğu için nükleer komuta ve kontrol sistemlerinde yapay zekânın rolüne odaklanmayı da değerlendiriyor.
Uzmanlar, zirvenin Ukrayna savaşının çözümüne ilişkin kapsamlı bir anlaşma üretmesini beklemiyor. Kortunov'a göre Çin, Ukrayna meselesinin Rusya ve ABD arasında doğrudan ele alınmasını, Avrupa'nın ise kendi rolünü müzakere sürecinde üstlenmesini tercih ediyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in de daha önce Alman Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier'e savaşın Avrupa'ya ait bir mesele olduğunu ve Avrupalıların müzakere masasında bulunması gerektiğini söylediği aktarılmıştı.
Kortunov, İran ve Ukrayna konularının üçlü görüşmede ayrıntılı biçimde ele alınmasını düşük ihtimal olarak değerlendirirken, enerji ve gıda güvenliği gibi üç ülkenin çıkarlarının kesiştiği alanların daha fazla öne çıkabileceğini belirtiyor. Timofeyev ise zirvede somut ve bağlayıcı anlaşmalar beklemek için yeterli hazırlık yapılmadığı görüşünde.
Rus uzmana göre Yalta Konferansı ile bugünkü toplantı arasındaki temel fark, 1945'teki gibi ortak bir savaşın ardından ortaya çıkan galip devletler tablosunun bulunmaması. Kortunov da Trump'ın öncelikleri ile Moskova ve Pekin'in hedeflerinin birbirinden farklı olduğuna dikkat çekerek, üç liderin alacağı kararların Hindistan, Endonezya, Türkiye ve Avrupa ülkeleri gibi diğer önemli aktörler tarafından sorgulanabileceğini vurguluyor.
RBC'nın konuştuğu uzmanalara göre zirvenin Moskova açısından en önemli kazanımı ise Rusya'nın küresel güç statüsünün yeniden teyit edilmesi olabilir. Kortunov, Rusya'nın Putin'in bu formatta masada yer alması sayesinde kendisini dünya siyasetinin en üst düzey aktörlerinden biri olarak gösterme fırsatı yakalayacağını belirtiyor.
Timofeyev de toplantının Moskova'ya uluslararası güvenliğin garantörlerinden biri olduğu mesajını verme imkânı sağlayacağını düşünüyor. Ayrıca Rusya'nın Ukrayna meselesinin kendi yokluğunda ele alınmasını önlemek, ABD ve Çin'in desteğini almak, Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik ve teknolojik iş birliklerine katılımını artırmak ve yaptırımların kaldırılması konusunda ilerleme sağlamak istediği değerlendiriliyor.
Bununla birlikte uzmanlar, üç liderin bir araya gelmesinin tek başına yeni bir dünya düzeni kurmaya yetmeyeceği konusunda hemfikir. Timofeyev'in ifadesiyle, Yalta benzetmeleri dikkat çekmek açısından kullanışlı olsa da toplantının gerçek içeriğini değerlendirmek için bu tür karşılaştırmalardan kaçınmak gerekiyor. Dolayısıyla Şıncın zirvesi, yeni bir uluslararası düzenin ilanından çok, üç büyük gücün çıkarlarını ve anlaşmazlıklarını doğrudan ele alacağı diplomatik bir temas olarak öne çıkıyor.
16.11.2026

Реклама