Moskova'dan Stoppard geçti
Rus tiyatroseverlerin de yakından tanıdığı İngiliz oyun yazarı Tom Stoppard, geçtiğimiz günlerde hayatını kaybetti. Rus kültür tarihine derin ilgi duyan Stoppard’ın The Coast of Utopia (Bereg Utopii) adlı eseri, uzun yıllar boyunca Moskova sahnelerinde en sevilen oyunlardan biri olmuştu. Forbes dergisinin Rusça edisyonu, Stoppard’ın ölümünün ardından sanatçının çağdaş Rus kültüründeki yerine ve etkisine değinen bir yazı yayımladı.
İngiliz dramının en parlak kalemlerinden biri kabul edilen Stoppard, Rus izleyicisiyle resmen 1990’da tanıştı. İnostrannaya Literatura (Yabancı Edebiyat) dergisinde yayımlanan Rosencrantz ve Guildenstern Öldü, Shakespeare’in Hamlet'ine absürt bir karşı-okuma sunarken Stoppard’ın dünya çapındaki ününü pekiştiriyordu. Aynı dönemde eserin film uyarlamasının da gösterime girmesi, Stoppard’ın Sovyetler sonrası kültürel ortamda bir anda parlamasına yol açtı.
Rus yönetmenler ve tiyatro araştırmacıları, Stoppard’ın metinlerindeki ritim, zekâ oyunları ve sınırsız merakla örülü felsefi arayışlara hızla ilgi gösterdi. Yönetmen Yevgeny Kamenkoviç’in anlatımıyla, Stoppard’ın uzun yazı blokları, tarihsel göndermeleri ve kelime oyunları “okumayı da izlemeyi de büyüleyici kılan” bir yapıya sahipti. Bu ilgi tek taraflı değildi: Stoppard da aynı yıllarda Rus tarihi ve düşüncesine derin bir tutku duymaya başladı. Bu tutkunun en büyük meyvesi, 19. yüzyıl Rus düşüncesini sahneye taşıyan üç bölümlük devasa yapıtı The Coast of Utopia oldu (Bereg Utopii - Ütopya Sahili).
The Coast of Utopia, Londra ve New York’taki gösterimlerinin ardından Moskova’da 2006’da büyük bir prodüksiyonla sahnelendi. Yönetmen Aleksey Borodin’in RАMT’ta aynı anda üç oyunu birden sahnelemeye karar vermesi, Rus tiyatrosunda benzeri az görülmüş bir olaydı: 68 oyuncu, 70’e yakın karakter, sekiz saate yayılan sahneleme ve 35 yıllık bir tarihsel akış. Stoppard’ın Moskova’ya gelip provalara katılması, oyuncularla birlikte Vorobyovy Gory’de yürüyüşlere çıkarak oyunun tarihsel atmosferini tartışması, Rus tiyatrosunda hâlâ anlatılan bir anıya dönüştü.
Oyunların başarısının merkezinde, Stoppard’ın Rus entelektüellerini “bronz heykeller” olarak değil, yaşayan insanlar olarak ele alması yatıyordu. Herzen, Bakunin, Belinski ve diğerleri, yalnızca fikir tartışan değil; yemek yiyen, çocuk beşiği sallayan, sevmekten yorulan, yanılan ve insani çelişkileriyle sahnede var olan karakterlere dönüşüyordu. Oyuncuların anlattığına göre Stoppard, karakterlerin hem yüksek düşünsel dünyasını hem de gündelik zaaflarını aynı incelikle kuruyor, Rus izleyicisinin bu dengeyi sezmesini çok önemsiyordu.
Bugün Rus tiyatrolarında Stoppard hâlâ güçlü bir şekilde sahneleniyor. Şubat 2025’te Fomenko Atölyesi’nin büyük sahnesinde Kamenkoviç’in yönettiği Arcadia, yine büyük ilgi gördü ve çağdaş izleyicinin “hakikat arayışı” temasına duyduğu özlemi tazeledi. Borodin Stoppard’ın Rusya’daki başarısının temel nedenini şöyle özetliyor: "Bugün muhakkak ihtiyacımız olan şeyi sezmişti: Özgür ifade"
3.12.2025
Реклама