Döviz-Piyasalar17.10.2019 17:20:34
 

TÜM DERGİLERE ULAŞMAK
İÇİN TIKLAYINIZ.

Uysal DOĞAN

Tataristan'da Türk Filmleri Haftası
Rusya Federasyonu'na bağlı Tataristan Cumhuriyeti, 4. Kazan Türk Filmleri Haftasına evsahipliği yapacak. Konuyla ilgili Türkiye'nin Kazan Başkons
Devamını oku...
Nobel Edebiyat Ödüllü 5 Rus yazar
Nobel Edebiyat Ödülü'nün kazananı geçtiğimiz hafta açıklandı. İsveç Akademisi bu yıl ödüle Avusturyalı yazar Peter Handke'yi layık gördü. Taciz skanda
Devamını oku...
Moskova’nın en kalabalık "iş merkezi"
Moskova’da “Hruşçovka” (Kruşçev devrinde yapılan apartman) tipi beş katlı eski bir apartmanın, kentte en fazla şirketin kayıtlı oldu
Devamını oku...
Moskova-Petersburg trenle 2 saat
Moskova ile St.Petersburg arasındaki mesafeyi 2 saat 10 dakikaya indirecek hızlı tren hattının tahmini açılış tarihi belli oldu. Rusya Demiryolları İd
Devamını oku...

Rusya'da evlilik öncesi cinsellik
“Rusya’da kadınlar evlenmeden önce ortalama 1-2 kişi ile cinsel ilişki yaşıyor.” Bu açıklama Rusya Sağlık Bakanlığı üreme sağlığı uz
Devamını oku...
Apartman içi yemek değişim projesi
Metropol yaşamında komşuluk ilişkileri de giderek kaybolurken, Moskova’da bir apartmanın sakinleri teknolojiyi kullanarak “yemek paylaşım
Devamını oku...
Rusya’da "intikam pornosu" derdi
İnternetin çirkin trendlerinden "intikam pornosu" son dönemde Rusya'da da insanların, özellikle de kadınların huzurunu kaçıran tahdit vasıta
Devamını oku...
Rusya’da en pahalıya satılan Türk oteli
Rusya'da faaliyet gösteren tur operatörleri, en yüksek fiyata satılan Türk otellerini açıkladı. 10 otelin bulunduğu listedenin 10. sırasında Mandarin
Devamını oku...
VIDEO// Putin'in burnu kırılmış!
Başkan Putin, dün Nijniy Novgorod şehrinde düzenlenen ""Spor Süper Gücü Rusya" forumunda sporcular ve gazetecilerle sohbet ederken, ken
Devamını oku...
Rusya'da kanserli çocuklara özel otel
Rusya'da bilgisilzikten "bulaşıcı hastalık" endişesi yaşayan ve kanser hastası kişilerle komşu olmak istemeyen Moskovalı apartman sakinleri
Devamını oku...
"Rusya'da 100 dolar milyarderi var"
Forbes dergisi Rusya'da şahsi serverti bir milyar doları aşan tam 100 iş insanının olduğunu açıkladı. Listenin ilk kez açıklandığı 2004 yılında Rusya'
Devamını oku...
Putin'in yaş gününü kutlamayan liderler
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in 7 Ekim'de 67. yaşına basmasını hangi liderlerin tebrik ettiği kamuoyunda merak konusu olmaya devam ediyor. Gele
Devamını oku...
YAZARLAR | Haber detay
Komşu komşunun sözüne muhtaç! Rusçadan Türkçeye geçen 9 kelime

Mustafa Kemal Yılmaz'ın kaleminden: Türkiye’de yazılmış sözlükler, Rusçadan Türkçeye geçen kelimelerin sayısını 39 ile 54 arasında veriyor. Ödünç aldıklarımızın önemli bir bölümü Rusya’ya ait kavram ve nesneleri adlandıran kelimeler. Örneğin “votka”, “mujik”, “ruble”, “çariçe”.

Bunlara ilaveten, gerek iş, gerek ailevi sebeplerden ötürü uzun süredir Rus kültürüyle içli dışlı olanların Rusça kökenli olduğunu “zaten bildiği” bir grup kelime var. “Semaver”, “şapka”, “vişne”, “kapuska” gibi. Hatta “izbe” kelimesinin de dilimize Karadeniz’in öte yakasından sirayet ettiğini bilenlerin sayısı az olmasa gerek. 

Ancak izbenin Türkçede “harap yer” manasına gelirken, Rusçada “kütük köy evi” anlamıyla daha ferah, daha otantik çağrışımlara sahip olduğunu belirtmek gerek. Bu farklılık atalarımızın, geleneksel Slav mimarisine “geçer not” vermediği, ya da bir yerlerde Baba Yaga’nın “izbuşka”sına rastladığı şeklinde yorumlanabilir belki.

Öte yandan, dilimize Rusçadan, ya da başka bir Slav dilinden girdiğini öğrendiğimizde muhtemelen şaşıracağımız bir dizi kelime daha var. Yazımız işte bu gruptaki 9 kelimeyi ele alıyor.

Pulluk



Anglosakson dillerinden Slav dillerine “plug” şeklinde giren bu kelime, Rusça ya da Bulgarca üzerinden Türkçenin dağarcığına da katılmış. Bugün gündelik dilde kullanımı oldukça nadir olsa da, Sovyetler Birliği, dolayısıyla da Rusya tarihi açısından apayrı bir önem taşıyor. Zira İşçi-Köylü Kızıl Ordusu’nun ve Sovyetler Birliği’nin ilk sembolü “pulluk-çekiç” idi (plug i molot). Ne var ki pulluk-çekicin iktidarı kısa sürdü ve bir süre sonra yerini “serp i molot”, yani orak-çekice bıraktı. 

Vatka



1980-1990’lı yılları yaşayanların bizzat kendi gardroplarından, 2000’lerin çocuklarının ise “Luis Figo’nun ceketi”nden tanıdığı bu tekstil malzemesi de Rusçadan dilimize intikal eden kelimelerden. Anlamı “pamuk parçası” (vata -> vatka). Enteresan olansa, bizim “vatka” dediğimiz nesneyi Rusların bugün başka bir isimle anması: “podpleçnik”.

Mazot



Tarih boyunca ilginç bir yolculuk yapmış kelimelerden biri de “mazot”. Türkçede “motorin” ya da “dizel yakıtı” manasında kullanılan bu kelime Rusçadan dilimize girmiş. Ne var ki Ruslar bizim mazot dediğimiz yakıta “solyarka” diyor. Solyarka ise Rusçanın Almanca’dan ödünç aldığı bir ifade (Solaröl). Bu köşe kapmacayı daha da karmaşıklaştıran ise “mazut” kelimesinin Rusçada bugün de var olması ve “petrol rafinasyonu atığı” manasında kullanılması.

Dahası, ünlü Rus sözlükçü Uşakov “mazut”un Arapça kökenli olduğunu ve Türki diller üzerinden Rusçaya girdiğini iddia eder. Buna göre, ifadenin asıl kökeni Arapça “mahzulat” (atılmış, terk edilmiş) kelimesidir.

Çat pat

Slav dillerinden Türkçeye geçmiş en ilginç ifade hangisi diye sorulsa, cevabım tereddütsüz “çat pat” olur. Çünkü insan kırk yıl düşünse, bunun aslında Slavca bir ifade olduğu aklına gelmez. Ancak ifadenin “çatra patra” şeklinde bir versiyonu daha var ki, duyar duymaz Rusça bilenlerin kafasında bir ampul yanıverir. Zira ifadeyi “çetire pyat”, yani “dört beş” ile ilişkilendirmeleri uzun sürmez. 

Bizim bugün “üç beş” diye ifade etmeyi tercih ettiğimiz “yarım yamalaklık” olgusunu vakti zamanında belki Bulgar topraklarında, belki Kırım’da, belki de Gagauz elinde birileri “dört” ve “beş” sayılarını yan yana getirerek dillendirmeyi seçmiş. Atalarımızın da pek hoşuna gitmiş olsa gerek ki bu söylenişi özümsemekte tereddüt etmemişler.

Hamut

Türkçede daha çok “hamuduyla yutmak” deyiminden bildiğimiz bu aletin (arabaya koşulan hayvanın boynuna geçirilen ağaç veya meşin çember) adı da Rusçadan ya da bir ihtimal Sırpçadan ödünç aldığımız kelimelerden. Ana dili Türkçe olan dilbilimcilerin itirazları olsa da, başta Maks Vasmer olmak üzere Rus etimologlar bu konuda büyük ölçüde net ve argümanlarında ikna edicidir.

Mamut



Kelimenin asıl kökeni hala tartışmalı, ancak Türkçeye ve diğer dünya dillerine girişinin Rusça üzerinden olduğu kesin. Zira bugün bile en büyük mamut keşifleri Sibirya’nın Kuzey-Doğu bölgelerinde yapılmakta. İlk bulan, adını da koyar.

Koçan



Türkçeye en erken girmiş Rusça kelime “koçan” olabilir. Çünkü Anadolunun yanı sıra Çağatay Türkçesinde, hatta Tatarcada da mevcut. 

Öte yandan kelimenin “bilet koçanı” manası Rusçada bulunmuyor. Buna karşılık, Rusçadaki “Kafa değil, lahana koçanı!” (u nevo ne galava, a kaçan!) sözündeki olumsuz mana da bizde yok.

Şıllık

Rusçadan ödünç aldıklarımız arasında en ilginç olanlardan biri de hiç kuşkusuz “şıllık” kelimesi. Evliya Çelebi’nin Kırım dolaylarında gezdiği günlere ait, sıradan insan için çağın acımasızlığını da ortaya koyan şu cümlesine bakalım: 

“Şu şehre bir çapul civerüp şu şılga kızlardan ve devkelerden alup Kırımğa doyum varsak”.

Rusçaya aşina kulaklar “devke” kelimesini deşifre etmekte zorlanmayacaktır. Zira “devka” (kız) bugün de kullanılan bir kelime. “Şılga” ise Tatarcada “cariye, köle kız”, anlamına geliyor. Ancak kelimenin kökeni Rusça “sluga” ifadesi, yani hizmetkar ya da uşak.

Buna göre on yedinci yüzyıl sonunda Tatarcadan Türkçeye giren şılga kelimesi, sonraki yüzyıllarda anlam kaymasına uğrayarak bugünkü olumsuz anlamına ulaşmıştır.

Nemçe

Evliya Çelebi’nin sıkı bir takipçisi olan Ömer Seyfettin’in ve çağdaşlarının hikayeleriyle büyüyen kuşaklar “nemçe” kelimesini hatırlayacaktır. Akıncılık ve savaş temalı hikayelerde Alman, Avusturyalı manasında kullanılan bu kelime de Türkçenin Lehçeden ve Rusçadan aldıkları arasında. 
 
Zira Rusların ataları da Almanlara, “dilsiz, Slav dilini bilmeyen” manasında “nemtsı” ifadesini yakıştırmıştır. Hatta Rusça konuşulan topraklarda bu kelimenin uzun süre bütün “yabancılar” için kullanıldığını belirtmekte yarar var.

17.9.2019
 

Paylaş
İlgili Haberler
ANKET
Rusya sizce Türkiye ile Suriye liderlerini barıştırmayı başarabilir mi?

Rusya ABD tahvillerine geri döndü
Rusya ABD'nin tahvili cinsinden değerli kâğıtlarına aylardır azaltmakta olduğu yatırımlarını şubattan beri
Devamını oku...
Rusya-Gürcistan uçuşları tekrar başladı
Rusya, geçen yaz Gürcistan'da Moskova karşıtı protesto gösterilerine misilleme olarak durdurduğu uçak seferlerine tekrar izin verdi. Gürcistan ekonomi
Devamını oku...
Rusya ekonomisinde ekim ayı
RTİB Başdanışmanı Samih Güven hazırlanan ‘’Rusya Ekonomisi Ekim Ayı Raporu" yayımlandı. Raporda, "Süregelen ticaret gerilimleri
Devamını oku...
Güncel bir ideoloji: Putinizm
Rusya'da bir internet gazetesinin başlattığı yazı dizisi sonrası, yıllardır daha çok Batı'da gündemde olan "Putinizm" tartışması içerid
Devamını oku...
Yandex.Taksi yüzünden zam yolda
Moskova'da taksilerin tekelleşmesinin tarife zammını beraberinde getirebilleceği belirtiliyor. RIAMO ajansına konuşan Finam analisti Aleksey Korenev,
Devamını oku...
Milli para anlaşması: Hedef ne?
ABD Başkanı Donald Trump'ın "Türkiye belirlediğim sınırların dışına çıkarsa ekonomisini mahvederim" mesajının tartıllıldığı gün, Ankara-Mosk
Devamını oku...
"VKS" maaş sınırı indiriliyor
Rusya "yüksek vasıflı yabancı" (VKS) statüsünden yararlanmak için talep edilen asgari maaş sınırını yarıya indirmeye hazırlanıyor. Hükümet k
Devamını oku...
Rusya'ya göçmen akınında rekor
Rusya'ya bu yıl rekor sayıda göçmen girişi olacağı tahmin ediliyor. Rusya'nın önde gelen yüksek eğitim kurumlarından Plehanov Ekonomi Üniversitesi pro
Devamını oku...
Çocuklar için internette kaç saat?
Çocukların internette ne kadar süre vakit geçirmeleri sağlıkları için zararsız? Rusya’da bilim adamları bu konuyu araştırdı. Kommersant gazetesi
Devamını oku...
Putin yaş gününde maaşına zam yaptı
Rusya Devlet Başkanı Putin'in, kendisi ve başbakan dahil üst düzey devlet görevlilerinin maaş zammını tam da 67. yaş gününü kutladığı gün imzalaması,
Devamını oku...
Rönesans'ın iki Aura AVM’sine talipli va
Rönesans Holding’in emlak yatırım şirketi Renaissance Development, Rusyanın Yaroslavl ve Surgut şehirlerinde sahibi olduğu iki alışveriş merkezi
Devamını oku...
Salona dolar banknotları yağdı!
Servetini çatı kaplama ve izolasyon malzemeleri üreten dev şirketiyle yapan Rus milyarder İgor Rıbakov, St. Petersburg’da düzenlenen "Syner
Devamını oku...
 
©Copyright Turkrus.com - All Rights Reserved